To wrodzone cechy psychiczne i fizyczne człowieka, powodujące u niego naturalną skłonność do pewnych zachowań, zdolności do wykonywania określonych czynności i prac.
Predyspozycje zawodowe określają możliwości, umiejętności pracowników, które sprawią, że dane środowisko zawodowe jest dla nich naturalne.
Według J.L. HOLLANDA podstawą naszych predyspozycji zawodowych są nasze zainteresowania. Interesujemy się tymi dziedzinami, które są nam bliższe i przez to ciekawsze. Na tej podstawie wybieramy zawody, w których czujemy się najlepiej.
J.L. Holland podaje sześć typów predyspozycji:
- typ realistyczny
- typ badawczy
- typ społeczny
- typ konwencjonalny
- typ przedsiębiorczy
- typ artystyczny
TYP REALISTYCZNY
Reprezentowany jest przez osoby, które lubią pracować z narzędziami i maszynami oraz posiadają sprawności manualne. Typ realistyczny preferuje pracę zaplanowaną i raczej w samotności. Często bez zbędnych dyskusji i długich negocjacji, zmierza prosto do celu. Rozwiązuje problemy przez działanie. Osoby prezentujące ten typ określane są jako wykwalifikowane, konkretne, uzdolnione technicznie lub mechanicznie.
TYP BADAWCZY
Osoby tego typu lubią w swej pracy tworzyć teorie i mieć do czynienia z pojęciami abstrakcyjnymi. Posiadają zdolności matematyczne i naukowe. Określane są jako racjonalne, abstrakcyjne, analityczne. Typ badawczy prawdopodobnie dobrze czuje się w pracy wymagającej dokładności i zdecydowania. Jako osoba dociekliwa i dbająca o szczegóły, lubi pracować w samotności, ceniąc sobie przy tym wysokie osiągnięcia. Rozwiązuje problemy przez myślenie.
TYP SPOŁECZNY
Osoby tego typu chcą pomagać ludziom, informować i uczyć innych. Posiadają umiejętności społeczne i określane są jako współpracujące, empatyczne, cierpliwe. Typ społeczny to osoba rozumiejąca, przyjacielska i ufna. Ponad cele indywidualne ceni sobie cele i decyzje podejmowane grupowo. Ma emocjonalny stosunek do problemów ludzkich.
TYP KONWENCJONALNY
Osoby tego typu posiadają zdolności urzędnicze i rachunkowe oraz preferują pracę z danymi, ich porządkowanie i strukturalizację. Ponadto określane są jako zorganizowane i praktyczne. Typ konwencjonalny to osoba lubiąca pracować w terminie i według planu, często koncentrująca swą uwagę na szczegółach. Rozwiązuje problemy kierując się uznanymi zasadami, regułami.
TYP PRZEDSIĘBIORCZY
Osoby tego typu są entuzjastyczne, optymistycznie patrzące na świat. Lubią pracę z ludźmi ukierunkowaną na korzyści ekonomiczne. Określane są jako energiczne, rozmowne i pewne siebie. Typ przedsiębiorczy lubi przygotowywać plany, które mają wykonywać inni ludzie, ale jednocześnie jest osobą motywującą i pobudzającą do działania. Rozwiązuje problemy poprzez podejmowanie ryzyka. Jako osoba ambitna, posiadająca umiejętności przywódcze i komunikowania się.
TYP ARTYSTYCZNY
Jednostki tego typu preferują zachowania kreatywne, które umożliwiają wyrażanie samego siebie. Określane są jako twórcze, o rozwiniętej wyobraźni i estetyce; lubią rozwijać pomysły i koncepcje. Posiadają też zdolności artystyczne, np.: pisarskie, muzyczne lub w zakresie sztuk pięknych. Typ artystyczny to osoba często polegająca na własnej intuicji. Niezależna i otwarta na nowości, propaguje raczej niekonwencjonalne sposoby rozwiązywania problemów.